मालिका मन्दिरको विकास : जोरायलको धार्मिक पहिचान, पर्यटन र समृद्धिको नयाँ सम्भावना 

– विमलप्रसाद भट्ट

डोटी जिल्लाको जोरायल गाउँपालिका–६ मा अवस्थित पवित्र मालिका भगवती मन्दिर हाम्रो धार्मिक आस्था, विश्वास, संस्कृति र गौरवसँग जोडिएको महत्त्वपूर्ण धरोहर हो। जनैपूर्णिमाको अघिल्लो दिन विशेष पूजा हुने यस मन्दिरमा श्रद्धालु भक्तजनहरू शुद्ध मन, उपवास, भजन–कीर्तन र आराधनामा सहभागी हुने धार्मिक परम्परा तथा जनविश्वास रहेको छ। यस्तो महत्त्व बोकेको स्थललाई व्यवस्थित धार्मिक पर्यटकीय गन्तव्यका रूपमा विकास गर्नु आजको आवश्यकता हो।
माता दुर्गा भगवती शक्ति स्वरूपा र भगवान् शिव आराध्य देवका रूपमा हिन्दू धर्ममा विशेष महत्त्व राख्नुहुन्छ। यही धार्मिक आस्थालाई आधार बनाएर पहिले मालिका भगवतीको दर्शन र त्यसपछि बडीकेदार धाममा भगवान् शिवको दर्शन गर्ने एकीकृत धार्मिक यात्रा मार्ग विकास गर्न सकिन्छ। यसलाई शास्त्रले अनिवार्य गरेको क्रम भनेर दाबी नगरी भक्तजनको आस्था, धार्मिक परम्परा र सहज यात्रासँग जोडेर प्रवर्द्धन गर्न सकिन्छ।
प्रसिद्ध पूर्णागिरि धामको धार्मिक लोकप्रियता र पर्यटन विकासबाट प्रेरणा लिँदै मालिका भगवती मन्दिरलाई पनि व्यवस्थित पूर्वाधार, प्रचारप्रसार र प्रभावकारी व्यवस्थापनमार्फत ठूलो धार्मिक गन्तव्यका रूपमा स्थापित गर्ने सम्भावना छ। पूर्णागिरि र मालिका भगवतीको ऐतिहासिक वा धार्मिक हैसियत समान हो भन्ने होइन । तर उचित विकास र प्रवर्द्धनबाट मालिका भगवतीको पहिचान व्यापक बनाउन सकिन्छ।

अब आवश्यक काम के हो?

मालिका भगवती मन्दिरसम्म सुरक्षित र व्यवस्थित सिँढी पदमार्ग निर्माण, रेलिङ, विश्रामस्थल, खानेपानी, शौचालय, सरसफाइ, आवश्यक प्रकाश तथा मन्दिर क्षेत्रको संरक्षण र सौन्दर्यीकरण गर्नुपर्छ। मन्दिरको धार्मिक इतिहास र स्थानीय परम्पराको अभिलेखीकरण गरी प्रचारप्रसार गर्नुपर्छ। मालिका भगवती, बडीकेदार धाम तथा आसपासका अन्य धार्मिक, प्राकृतिक र सांस्कृतिक स्थललाई जोडेर धार्मिक पर्यटन मार्ग, भ्रमण प्याकेज र सूचना प्रणाली विकास गर्न सकिन्छ।

यसबाट कसलाई के फाइदा पुग्न सक्छ?

यस योजनाबाट प्रत्यक्ष लाभ जोरायल गाउँपालिकाका सम्पुर्ण वडाहरु लगायत वडा नं. ६ र आसपासका बस्तीका बासिन्दाले लिन सक्छन्। धार्मिक पर्यटकको आवागमन बढेमा स्थानीय फलफुल ,कच्चा पदार्थ, होटल, पसल, यातायात, होमस्टे, कृषि उत्पादन, हस्तकला र रोजगारीका अवसर विस्तार हुन सक्छन्।
अप्रत्यक्ष रूपमा डोटीका अन्य स्थानीय तहसँगै डडेल्धुरा, कैलाली र कञ्चनपुरबाट आउने श्रद्धालु तथा पर्यटकलाई नयाँ गन्तव्य प्राप्त हुन सक्छ। प्रचारप्रसार र यातायातको पहुँच विस्तार भएमा यी जिल्लाका पर्यटन व्यवसायी, किसान, यातायात सेवा प्रदायक र स्थानीय उद्यमीले समेत लाभ लिन सक्ने सम्भावना छ। यसबाट जोरायलको पहिचान मात्र होइन, समग्र सुदूरपश्चिमको धार्मिक पर्यटन प्रवर्द्धनमा पनि योगदान पुग्न सक्छ।

यो सपना पूरा गर्न कसको जिम्मेवारी छ?

जोरायल गाउँपालिकाको विकास र नेतृत्वको आकाङ्क्षा राख्ने सम्पूर्ण राजनीतिक दल, भावी गाउँपालिका अध्यक्षका आकाङ्क्षी, वर्तमान जनप्रतिनिधि, बुद्धिजीवी, समाजसेवी, धार्मिक गुरु, शिक्षक, कर्मचारी, व्यवसायी, युवा, महिला समूह, नागरिक समाज र सम्पूर्ण स्थानीय बासिन्दासमक्ष मेरो विनम्र आग्रह छ—यस सम्भावनालाई साझा विकास एजेन्डाका रूपमा अघि बढाऔँ।
मालिका भगवती मन्दिरको सिँढी पदमार्ग निर्माणलाई प्राथमिकतामा राखी गाउँपालिका, प्रदेश सरकार र आवश्यकताअनुसार संघीय सरकारसँग बजेट तथा सहयोग माग गरौँ। लागत र प्राविधिक अध्ययनका आधारमा चरणबद्ध निर्माण गरौँ। स्थानीय समुदायलाई सहभागी गराऔँ र निर्माणपछि पनि संरक्षण तथा व्यवस्थापनको जिम्मेवारी सुनिश्चित गरौँ।
तुलनात्मक रूपमा सानो लगानीबाट सुरु गर्न सकिने यो आयोजना दूरदर्शी योजना, प्रचारप्रसार र दीर्घकालीन व्यवस्थापनसँग जोडिएमा ठूलो धार्मिक, सामाजिक र आर्थिक उपलब्धिको आधार बन्न सक्छ। तर यसको सफलता बजेट, पहुँच, पर्यटकको आकर्षण र स्थानीय सहभागितामा निर्भर रहनेछ।

यो कुनै राजनीतिक दल, व्यक्ति, जाति, वर्ग वा समुदाय विशेषको मुद्दा होइन। यो हाम्रो साझा धार्मिक आस्था, सांस्कृतिक सम्पदा, स्थानीय रोजगारी र भावी पुस्ताको समृद्धिसँग जोडिएको विषय हो। र सेवा गर्ने क्षेत्र , काम ,कर्तव्य र अधिकार हाम्रा फरक हुन सक्छन्, तर आफ्नो गाउँठाउँको विकासमा सबैको भूमिका महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

आउनुहोस्, मालिका भगवती मन्दिरको महिमा र पहिचानलाई व्यापक बनाऔँ, बडीकेदार धामसँग धार्मिक पर्यटनको सम्बन्ध जोडौँ, पूर्णागिरि धामको विकासबाट प्रेरणा लिऔँ र जोरायललाई सुदूरपश्चिमको चिनारी बन्न सक्ने धार्मिक पर्यटकीय गन्तव्यका रूपमा विकास गर्न सामूहिक पहल गरौँ।
आस्था हाम्रो शक्ति, एकता हाम्रो आधार, विकास हाम्रो साझा सङ्कल्प। मालिका भगवती मन्दिरको विकास गरौँ—जोरायलमात्र नभई समग्र डोटीको गौरव बढाऔँ, स्थानीय जनताको आम्दानी बढाऔँ र समृद्ध सुदूरपश्चिम निर्माणमा योगदान गरौँ।

(लेखक जोरायल गाउँपालिका ६ गुनड घर भइ हाल ईलाका प्रशासन कार्यालय विपिनगर डोटीमा कार्यरत हुनुहुन्छ ।)